Column Alex van Ligten januari 2021

 

Uitleg

Vaak word je bij het maken van de preek bij de politiek bepaald, maar nu bracht de politiek me bij de preek. Tijdens de inaugurele toespraak van president Biden (de eerste presidentiële toespraak sinds Obama) werd ik herinnerd aan een opmerking van de Amerikaanse hoogleraar homiletiek David Buttrick.

Biden vertelde hoe zijn vader vroeger in bed naar het plafond kon liggen staren en zich afvroeg of hij zijn ziektekostenverzekering wel zou houden, hoe hij zijn hypotheek kon betalen.‘Zoals mijn vader,’ zei Joe Biden, ‘zijn er nog steeds heel veel mensen, die vol zorgen aan hun gezin denken, aan wat hun te wachten staat.’ De nieuwe president beloofde oog te hebben voor de mensen die dagelijks in zorgen verkeren, bang zijn voor wat komen gaat en vaak geen uitweg zien.

Buttrick, de preekgeleerde, noemde ooit diezelfde groepen, mensen die door de week inzitten over hun vaste lasten en de hypotheek, bezig met de vraag of ze wel werk houden en of ze het schoolgeld voor hun kinderen kunnen ophoesten, ‘en die mensen,’ zei Buttrick, ‘worden dan op zondagmorgen ineens geacht bovenmatig geïnteresseerd te zijn in de lotgevallen van de Jebusieten!’

Dat was raak. En het kwam hard aan ook nog: wij op de kansels maar oude teksten uitleggen die niks te maken hebben met waar iedereen door in beslag wordt genomen, en onze gemeenteleden die dat allemaal moeten aanhoren, denken: wat moeten we daarmee?

Het uitleggen van geschriften van een paar duizend jaar oud, kan er inderdaad toe leiden dat we niet verder komen dan de Jebusieten, Ammonieten en vele andere -ieten. In je enthousiasme over wat men allemaal uit oud-bijbelse tijden heeft weten op te diepen, kan het gebeuren dat je niet verder komt dan de leefsfeer van een paar millennia geleden te schilderen.

‘Met Jezus door Jeruzalem!’, luidde de wervende tekst bij een toeristische rondwandeling door de heilige stad. Een diepe duik in het verleden. Daar-en-daar, toen-en-toen. Het klinkt mogelijk wat al te vroom, maar dan wandel ik toch liever met Jezus in het hier-en-nu.

De schriftuitleg kan alleen wat waard zijn als ze zo weet te klinken dat het ons echt wat te zeggen heeft, bij wat we nu aan vragen hebben en waar we onzeker over zijn. Onze omstandigheden en onze tijd zijn niet allesbepalend, maar we moeten ze wel steeds verdisconteren in wat gezegd wil worden.

Maar al te zeer afdalen in de krochten van onze eigen geschiedenis, is ook weer niet goed. Dat blijkt uit een andere gouden uitspraak van Buttrick. ‘Als je in een kerk zit,’ zei hij, ‘waar de prediker zijn toespraak begint met iets als “When I was a little boy in Omaha”, stap dan maar meteen op en ga lekker naar huis. Predikanten die zoiets zeggen, die hebben niets te zeggen.’