Column Dick Boer april 2021

Maakbaarheid

Maakbaarheid staat al geruime tijd in een kwade reuk. In het bijzonder de sociaaldemocratie wordt kwalijk genomen te denken dat de maatschappij maakbaar is. Een illusie natuurlijk die de neoliberale deregulering grondig verstoord heeft. De Corona-crisis heeft, zo hoort men allerwege, ons nog eens ingescherpt dat maakbaarheid ons mensen niet toekomt. Ik zelf ben blij dat de wetenschappers die op zoek gingen naar een vaccin dat een besmetting met Covid 19 moet voorkomen, zich van deze afkeer van maakbaarheid niets hebben aangetrokken. Zij gingen aan het werk en zijn er in geslaagd zo’n vaccin te maken. Godzijdank.

In de bijbel mag maakbaarheid er wezen. Het begint er al mee dat God zelf zijn schepping beziet en ‘zag alles wat hij gemaakt had’ (Gen. 1:31). Nu kun je zeggen: ja, dat was God, maar wij mensen kunnen dat natuurlijk niet maken – volgens het bekende principe: God is groot, en wij zijn klein; hij is almachtig, wij zijn onmachtig. Maar de God van de bijbel ziet dat anders. Hij laat Mozes weten: ‘Maken zullen zij [de mensen dus] voor mij een heiligdom.’ (Ex. 25:8) Het gaat weliswaar om een heiligdom dat zich onderscheidt van wat in de religie algemeen onder een heiligdom wordt verstaan: een bouwwerk dat ‘kleine mensen’ moet imponeren, hen hun kleinheid inscherpt. In dit heiligdom staat de Tora, de wet die bevrijdt, centraal. Maar dat neemt niet weg dat het maakbaar is. En de makers mogen een naam hebben: Betsalel en Oholiav (Ex. 35: 30-34). Ook daarin onderscheidt zich de bijbel van het gebruik om het maken van heiligdommen en andere belangrijke gebouwen toe te schrijven aan vorsten en andere hoge heren: ‘Wie bouwde Thebe met zijn zeven poorten? In de boeken staan de namen van koningen. Hebben koningen de rotsblokken aangesleept?’ (Bertolt Brecht, De vragen van een lezende arbeider)

Wij kunnen, dat is waar, niet alles maken en niet alles is maakbaar. Wij zijn niet God, wij zijn niet almachtig (de God van de bijbel trouwens ook niet, maar dat is een ander verhaal). Maar van de wereld wat te maken dat voor mens en natuur heilzaam is, dat is ons gegund. En wat ons gegund is (evangelie) is ons ook geboden (wet).

Dick Boer

D. Boer (1939) was docent voor de geschiedenis van de theologie in de 19e en 20e eeuw aan de Theologische Faculteit van de UvA.