Column Ruben van Zwieten februari 2012

 

Speel je rol als eersteling

"Hier worden fatalisme en nihilisme te niet gedaan"

"Wat kan ik er aan doen? Het zet toch geen zoden aan de dijk. Ik kan die tanker van het systeem niet veranderen!" Ik hoor het om me heen en niet alleen in de financiële sector. De toekomst gaat er anders uit zien. Het móet anders. We weten het, maar hoe?

Je maakt tijdens je werkzame leven altijd deel uit van een sector. Je beschouwt die sector vaak als een systeem. En hoewel je altijd wel wat te klagen hebben, lijkt  oprechte verontwaardiging over wat écht anders moet nu juist te ontbreken. Je lijkt bevangen door heersend fatalisme, zo niet nihilisme. "Zo werkt het nu eenmaal. Ik kan me er wel tegen verzetten, maar ik trek toch aan het kortste eind." Ik ken mensen uit de financiële wereld die zo op een tweesprong komen: of ze stappen gillend uit het systeem, op zoek naar een andere baan (maar wat dan?!), of ze blijven zitten waar ze zitten, nog meer gelaten, en leren alles van zich af te laten glijden als waren ze van teflon. Dat laatste lijkt een beetje op Ezau die zijn eerstelingschap verkwanselt voor een bordje linzensoep, want: 'Ach, sterven ga ik toch'.

De profeet Hosea spreekt hierover in niet mis te verstane woorden. Wat als eerstelingen hun rol niet spelen? Dan gaat het mis! Dan volgt 'bloedblad op bloedblad'. Nihilisme en fatalisme zijn niet zonder gevolgen. Je staat als mens niet buiten het lichaam van het volk. En een volk zonder verstaan, zegt Hosea, ruïneert zichzelf. Waartoe kan dat verstaan, dat verstehen, dan helpen? Welnu, er is een groot verschil tussen kijken met normale ogen en kijken met bijbelse ogen. Wie bijbels kijkt, weet: er is een werkelijkheid zoals die zich aandient én er is een beloofde werkelijkheid waar we van hopen en zingen. Een werkelijkheid die is tegenover een werkelijkheid die zou moeten zijn. Zonder verstaan krijgen we geen zicht op de werkelijkheid waarvan we dromen. En om te verstaan, hebben we de bijbelse verhalen van Thora nodig. Kijk naar de kabinetsonderhandelingen en je weet: we zijn een volk zonder verstaan. Hier een nulletje eraf, daar een nulletje erbij, maar welk dieper begrip ligt hieraan ten grondslag? Of we 'nivelleren' nu wel of niet met een hoofdletter schrijven, daarmee heb je nog geen verhaal!

Terug naar het leerhuis dus, waar we de Schriften weer openen en ons buigen over oude literatuur, over filosofie en moderne profeten als Martha Nussbaum en Michael Sandel. En wat leer je dan, zelfs als mens in de financiële sector? Dat hoe het ook is, het zo niet hoeft of behoort te zijn. Hier worden fatalisme en nihilisme te niet gedaan. Opstandings- en veranderingsdrift worden hier geboren. Het kan anders en het moet anders! Al moet ik tegen de klippen op en tegen de stroom in: ik wil die profetische stem ten gehore brengen! Dat is de taak van de eerstelingen onder de volkeren. Zo worden we leerlingen van een ander, nieuw verstaan in plaats van vluchtelingen onder de volkeren, zoals Hosea zegt.

Oprechte verontwaardiging gaat gelijk op met je bekwamen in het bijbelverhaal. En op een dag durf je producten, omgang met collega's, maatschappelijke rollen of gewoon rechtstreeks je manager voor krankzinnig (mesjogge) uit te maken, en dat doe je dan ook nog op een zinnige manier. Kijken met bijbelse ogen is weten wanneer je in opstand moet komen, is niet bij de pakken neerzitten omdat het jouw tijd wel zal duren. Hoe het ook zij, zegt Hosea, er is er één die ons als druiven in de woestijn heeft gevonden en ons telkens opnieuw zal vinden. Zelfs die druif van een manager in de financiële sector. Uiteindelijk zijn wij allemaal geroepen eerstelingen te zijn.

Ruben van Zwieten