Column Ruben van Zwieten juli 2013

 

Orde in de chaos

‘Kom lieverd, ik zal voor jou eens orde in de chaos scheppen.’ Mijn  oudere zus riep het weleens uit als ze vroeger mijn kamer kwam binnenlopen. De kamer was bezaaid met playmobiel links en lego rechts, terwijl bij de ingang mijn traktor een entree onmogelijk maakte.

Dezer dagen zit ik aan het meer van Ohrid in Macedonië. Ik heb deze dagen aangegrepen om opnieuw terug te keren naar de basis. Ik kan niet ontkennen dat mijn leven en mijn agenda op de zondag na een behoorlijke chaos is. Juist nu De Nieuwe Poort met een gebouw hele concrete vormen heeft aangenomen, heb ik me voorgenomen deze dagen opnieuw te bepalen wat precies de kern zou moeten zijn van het initiatief. Om het bijbels te stellen: wat is het in den beginne van De Nieuwe Poort?

De grootste wijdverspreide misvatting van de bijbel is een historisch chronologische lezing. Te beginnen bij het eerste woordje van de bijbel: in den beginne. Het is eeuwen lang gelezen als een tijdsaanduiding. Heel, heel lang geleden, toen God hemel en aarde schiep. Nu zou je er eens voor de grap een Spaanse vertaling bij moeten pakken. In principio el dios creo… Uw Spaans hoeft niet briljant te zijn om te zien dat principio wel wat weg heeft van het Nederlandse woord ‘principe’. De echte existentiële vragen gaan over onze principes. Wat is jouw in den beginne? Wat is jouw beginsel?

Terug naar het begin van de bijbel: ‘In den beginne schiep God de hemel en de aarde. De aarde nu was woest en ledig, duisternis over de vloed en gods geest zwevend over de wateren.’ Wat doet de god van de bijbel in principe, in beginsel? Hij schept hemel en aarde. Verrassend is het al dat hemel altijd in verband is gebracht met hel, maar het bijbelse woordpaar is dus vanaf het in den beginne: hemel en aarde. De begintoestand van die aarde schijnt wateren, wateren en nog eens wateren te zien. Oh ja, en duisternis. Een en al donkerte. Geen ideale toestand om te leven en geschiedenis te maken. De aarde nu was woest en ledig. Frans Breukelman vertaalt: de aarde nu was wirwar en wanorde. Woest, ledig, wirwar, wanorde, cortomo: chaos!

De vraag wordt nu wat dat werkwoord scheppen hier precies te betekenen krijgt. Zou de uitdrukking van het scheppen van orde in de chaos dan toch niet zo heel onbijbels zijn? Wat schept namelijk de god van de bijbel? Deze god schept licht. Hij maakt daarmee scheiding tussen het licht en de duisternis. ‘Er zei licht!. En er was licht. God riep tot het licht: Dag. En tot de duisternis riep hij: Nacht’ Dit is niet alleen poëzie, lieve mensen, dit is ook nog eens met ons verstand heel goed te volgen. Geheel ons hart en verstand wordt hier aangesproken. De bijbelse god stelt niet alleen het licht als macht tegenover de macht van de duisternis, hij wijst de duisternis ook zijn plek. De chaos van de duisternis krijgt een naam: nacht. Dat is toch het eerste wat we leren te doen in de chaos. Geef de dingen een naam. Als je dreigt te verzuipen omdat je in de chaos van de dingen je hoofd niet meer boven het water kan houden – hoe toepasselijk hier -, dan maak je een to do lijst om de chaos in dingen op te delen in actiepunten die je allemaal een naam geeft. De chaos van de duisternis wordt terug in zijn hok geplaatst met de naam nacht. Dat is zijn functie: als nacht de dag aankondigen.

Wateren, wateren en nog eens wateren. Het lijkt er op dat we ondanks het licht kopje onder gaan in de wateren. Waar is onze schepper van de orde in de chaos? Daar is hij! Hij maakt scheiding tussen wateren en wateren. ‘Er zij een gewelf te midden van de wateren. Goed riep tot het gewelf: hemel.’ De hemel is hier een gewelf, een soort van koepel die scheiding maakt tussen wateren en wateren. Gaat de bijbelse god hier ook de chaos bedwingen door de boel middels namen hun plaats te wijzen? ‘God zei: laten de wateren onder de hemel zich verzamelen op één plaats opdat het droge zich laat zien. En het was zo. God riep tot het droge: aarde en tot de verzameling der wateren riep hij: zeeën. God zag dat het goed was.’ De macht van de wateren heeft ook hier een tegenmacht gekregen: aarde.

Zo zit ik hier aan het water van Ohrid onder het blauwe gewelf op de aarde. Op deze vakantie krijg ik weer scherp waar het voor mij om begonnen is. Deze keer is het niet mijn zus, maar mijn vrouw die me heeft geholpen in de chaos een lijstje van prioriteiten te maken voor De Nieuwe Poort. Nu moet ik alleen ook nog het licht zien… 

Ruben van Zwieten is bestuurslid van De Nieuwe Bijbelschool