Column Peter van Breda augustus 2013

 

Matiging als deugd.

We leven in een bijzonder tijdsgewricht van grote aanpassingen waarin de onzekerheden snel toenemen. Oude en vertrouwde zekerheden maken plaats voor ja wat eigenlijk? En het kost tijd om daaraan te wennen. Voor veel mensen betekent het een teruggaan naar een tijd van versobering en matiging, naar minder. Het Darwinisme leerde ons dat het gaat om ‘the survival of the fittest’; niet de sterkste overleeft, maar degene die zich het best en snelst kan aanpassen. De geschiedenis kent vele van dit soort momenten, maar je zal er nu maar middenin zitten. Veel mensen zijn bang en vragen zich af op welk kompas je kunt varen. Wat biedt houvast? Wat hebben de oude schriften ons te vertellen over een leven in matiging?

Over het nut van de matiging is de afgelopen eeuwen veel geschreven en gesproken. In de Bijbelse verhalen kunnen we veel vinden over het leiden van een sober en matig leven.  Aristoteles voerde de matiging op als een van de vier deugden die de mens tot leidraad in zijn leven zouden moeten zijn naast de wijsheid, moed en rechtvaardigheid. In mijn vorige column heb ik organisaties als banken en zorginstellingen gevraagd veel meer initiatieven te nemen bij de leniging van de nood van mensen die hun schulden niet meer aan kunnen. Helaas neemt hun aantal nog steeds toe.

In deze bijdrage wil ik de keerzijde belichten en een lans breken voor de matiging die de individuele mens kan betrachten. Immers, het is wel al te makkelijk om de schuld eenzijdig neer te leggen bij de bank of de  zorginstelling. We hebben een eigen verantwoordelijkheid in het op zorgvuldige wijze omgaan met verplichtingen van welke aard dan ook. De zorgplicht is eveneens van toepassing op het eigen handelen. De bank zegt wel dat ik de schuld kan dragen, maar vind ik het niet een beetje veel? Heb ik voldoende spaargeld om tegenvallers op te vangen? Als de huizenprijzen nog eens 15% in waarde dalen kan ik dan de lasten dragen?  Ook kunnen de kosten van de zorg nog verder gaan stijgen. Het in acht nemen van terughoudendheid leidt tot een vorm van matiging die op iedereen een heilzaam effect heeft.

Vervolgens wordt het wel erg verwarrend wanneer politici oproepen om meer te gaan consumeren om zodoende de economie weer op gang te helpen. Dit signaal zou door iedereen genegeerd moeten worden; immers schuldenaren kijken wel uit om zich nog meer in de nesten te werken door meer te gaan uitgeven! Door het creëren van een huizen- en een kredietbubbel zijn immers tienduizenden mensen kunstmatig ver boven hun levensstandaard gaan leven. Bovendien zien de politici klaarblijkelijk niet de grote zegeningen van matiging, n.l. het herstellen van deugden als spaarzaamheid en het nemen van een eigen verantwoordelijkheid. Het gevolg van deze oproep is een verdere vervreemding van het politieke leiderschap en dat op een moment waarin een herstel van dat vertrouwen zo broodnodig is.

In deze tijd bestaat grote behoefte aan een publiek ontwaken, het vestigen van een politieke wil, de herformulering van prioriteiten, het brengen van offers voor de toekomst en het smeden van een alliantie tussen overheid, ondernemingen en burgers. We hebben behoefte aan het elkaar vertellen van de waarheid, verstandig te investeren en aan een wedergeboorte van de ‘civil society’.

Wees dan bij tijd en wijle burgerlijk ongehoorzaam en luister niet naar oproepen van de politiek , maar vaar op het eigen kompas van de matiging. Oscar Wilde zei niet voor niets dat er in onze wereld 2 grote tragedies bestaan. De eerste is niet te krijgen wat je wil en de tweede is dit wel te krijgen.

Peter van Breda is bestuurslid van De Nieuwe Bijbelschool