Column Jan Jorrit Hasselaar november 2013

Lego

Onlangs was het 31 oktober, Hervormingsdag. Of ik er iets aan doe? Nee, al jaren niet meer. Het is uit mijn zicht verdwenen. Die dag liep ik door de Bart Smit. Mijn oog viel op Mia, Olivia, Emma, Andrea en Stephanie. Ken je ze al? Het zijn de vijf vriendinnen van Lego. Ze hebben Lego zo ongeveer van de ondergang gered.

Er zijn weinig merken die zo'n goed gevoel oproepen bij iedereen als Lego. Wie heeft er niet mee gespeeld? Toch was het Deense familiebedrijf bijna failliet. De reden was haar enorme succes, hoe tegendraads dat ook mag klinken. Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen.

De Lego-bomen groeiden tot in de hemel. Lego probeerde hier nog meer van te profiteren. Er kwamen Lego-films, Lego-pretparken, Lego-videogames en zelfs Lego-kleding. Lego groeide, maar wel bij zichzelf vandaan. Een split noemen we dat in de bedrijfskunde. Split happens, in bijna alle organisaties. Groeicijfers en aantallen gaan het dan winnen van eigenlijke drijfveren. Langzaam maar zeker groeien binnenkant en buitenkant uit elkaar. Bloei en creativiteit verwelken. Het is wachten op verval. In 2004 was het zover bij Lego. Bijna failliet...

Toen is besloten het roer radicaal om te gooien. Terug naar de bronnen. Gewoon weer bouwsteentjes maken voor kinderen, en stiekem voor volwassenen, om mee te spelen. Alles wat niet met de bouwsteentjes te maken heeft, gaat de deur uit. Tegelijkertijd verdiept Lego zich in een nieuwe doelgroep, meisjes. Hoe kun je nou 50% van de wereldbevolking over het hoofd zien? Het is blijkbaar maar hoe je kijkt. Lego moet zich een hele andere manier van kijken eigen maken om nieuwe doelgroepen op het spoor te komen. Jongens en meisjes zijn weer gaan spelen met Lego. De groeicijfers volgen bijna als vanzelf. Een jaarlijkse groei van 15% en een verdubbeling van de omzet in vijf jaar tijd. Dit alles in een sector waar nauwelijks beweging in zit. Groei niet als doel, maar als resultaat van een inspirerende organisatie en een speels product.

In tijden van economische recessie vind ik het fascinerend om te kijken naar bedrijven die het wel goed doen. Ondernemingen die groeien tegen de verdrukking in. En vooral ook: Waarom? Lego is er zo eentje. Haar recept: Terug naar de bronnen en van daaruit nieuwe doelgroepen aanspreken.

Natuurlijk mag ik geen parallel trekken tussen kerk en bedrijf. En dat doe ik ook niet. Een kerk is immers heel iets anders. Liever zeggen we als kerk iets over de economie, dan dat we de economie iets over de kerk laten zeggen.

Toch klinkt het recept van Lego mij niet heel vreemd in de oren. In 1517 gaat Luther ook terug naar de bronnen met zijn 95 stellingen. Ook in het bijbelboek Lucas zien we de roeping van Jezus samengebald in het tafereeltje van een 12-jarige, die zich verdiept in de bronnen van Mozes en de profeten.

Tja, en dan die paus Francicus die de parabel van de goede herder op z'n kop zet. Vanuit haar bronnen gaat Lego op zoek naar de vrouwelijke 50% die ze over het hoofd heeft gezien. Franciscus zegt dat er vandaag nog maar 1 schaap in de kudde is en dat de andere 99 buiten lopen. In de kerk wordt deze 99% over het hoofd gezien, volgens Franciscus. De focus is op het ene schaap dat nog binnen is. Franciscus zegt dat de kerk naar buiten moet gaan. Niet om te groeien, maar om een goed verhaal te vertellen.

Terug naar de bronnen lukt misschien nog wel. Dat is relatief veilig en eenvoudig. Zet een aantal theologen, dominees en christenen rond de aloude verhalen aan tafel en we zijn een heel eind op weg. Naar buiten is veel spannender. Waarom zou je überhaupt naar buiten gaan? Hoe doe je dat naar buiten? Zit buiten er wel op te wachten? Zien ze je dan niet als een opdringerig EO-mannetje of vrouwtje? Ik geef toe, allemaal goede vragen. De richel is smal, maar zeker de moeite waard. Jonathan Sacks, voormalig opperrabbijn van Groot-Brittannië, bewandelt deze spannende richel. Aloude verhalen uit de Hebreeuwse bijbel brengt hij op authentieke en toegevoegde wijze in gesprek met pregnante vragen uit economie en samenleving. Een inspirerende wijze van publieke theologie.

In 1517 is het Maarten Luther die de kerk oproept terug te keren naar de bronnen. In mijn beleving heeft Hervormingsdag sindsdien een groot 'toen en daar'-gehalte. Terug naar de bronnen is echter wat we steeds opnieuw nodig hebben, nu en hier. Niet alleen als kerk en Lego, maar bijvoorbeeld ook in het onderwijs. Wat is de essentie van scholen? Studentenaantallen, urenplaatjes of toch gewoon onderwijs. Wat betekent dit voor de rol van leraar en lerares? Wat is eigenlijk onderwijs? En hoe richten we onze scholen in als onderwijs de core-business is?

Terug naar de bronnen. Voor wie is het niet van belang? Hervormingsdag moet gewoon een nationale feestdag worden.

Jan Jorrit Hasselaar

Jan Jorrit is publiek theoloog en econoom. Hij werkt in bedrijfsleven en onderwijs.