Column Ad van Nieuwpoort juli 2014

Van ophouden weten

'Als ik in de Dealingroom mijn dagelijkse uren maak, heb ik vaak serieus het idee dat er buiten die Dealingroom niets anders bestaat', zo vertrouwde een hardwerkende bankier mij deze dagen toe. Nu zal dit voor elk werk dat alles van onze concentratie vraagt, gelden. Maar toch bleef deze opmerking bij mij hangen. Het zegt namelijk iets over hoe wij, als wij niet uitkijken, zomaar in een eendimensionale dynamiek terecht kunnen komen die ons het zicht ontneemt op wie wij zijn, op wat wij doen en op de wereld om ons heen.

Hoe kun je dat voorkomen? Het Bijbelverhaal heeft daar al heel vroeg iets op gevonden en dat is de dag van de Sabbat. De dag waarop alles even ophoudt. Sabbat betekent letterlijk: een dag van staken, een dag van ophouden. Helaas is het gebod om de Sabbat te gedenken in bepaalde kringen opnieuw tot iets dwangmatigs en chagrijnigs geworden: geen ijsjes op zondag, u weet wel. Maar het gebod is juist bedoeld ten bate van de menselijkheid. Niet voor niets zegt Jezus ergens in het evangelie dat de mens er niet is voor de Sabbat, maar de Sabbat er is voor de mens. Als een mens niet van ophouden weet en wekelijks dat ophouden ook oefent, dan is de kans buitengewoon groot dat die mens terechtkomt in een eendimensionaliteit die hem uiteindelijk zijn kop kost. Hij raakt uiteindelijk de grip kwijt op wat hij doet en wie hij is. Hij wordt dan meegezogen door de stroom van de tijd. Door van ophouden te weten, behoudt een mens een bepaalde afstand tot wat hij dagelijks doet en is daardoor beter in staat de regie over de tijd te behouden. Door een stapje terug te doen, krijgt hij beter zicht op de rol die hij in het leven speelt. De onvergetelijke theoloog K.H. Miskotte schrijft ergens: 'Er is geen middel om boven de tijd te staan dan dit, dat wij in de tijd maatstrepen, pauzen, stonden stellen. Wie het niet doet, hoewel hij mag, die zal onder de tijd komen en verzwolgen worden door de zinledige stroom…'

Ik zeg natuurlijk niets nieuws als ik zeg dat we leven in een tijd dat alles maar doordraait en doorgaat zonder pauze, zonder maatstrepen in de tijd. De tijdseenheid van de dag verbleekt omdat de 24 uren doortikken en er nauwelijks een moment is om afstand te nemen. Hoewel ik met dat Sabbatsgebod beter zou moeten weten, doe ik er net als iedereen aan mee. Onze grote almachtige god van de Markt vaart er wel bij. Die kan het helemaal niet gebruiken dat we even de stekker uit het stopcontact halen. Die wil door. We lijken de regie over de onze dagen helemaal uit handen te hebben gegeven, een offer voor deze alomtegenwoordige godheid. Wordt het niet eens tijd voor een stevig protest?

Het woord 'vakantie' komt van vacare, dat zoiets betekent als leeg zijn, open staan. Dat is niet alleen maar aardig, maar hoogst noodzakelijk. Een mens moet eerst leeg worden om weer op ideeën te kunnen komen, om weer ontvankelijk te worden voor wat ons tot vrede dient. Om opnieuw, steeds weer opnieuw, te ontdekken dat de waan van de dag overwaait, maar de dag van Sabbat ons een anker biedt om niet meegesleurd te worden in de gedachte dat heel de wereld bestaat uit wat wij op dit moment doen. Laat ons de Sabbat gedenken!

Ad van Nieuwpoort is voorzitter van De Nieuwe Bijbelschool